اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٩٤

طرز تشخيص نسب اربع

مقسوم‌عليه دوّمى را بر آن تقسيم مىكنيم و به همين ترتيب عمل را ادامه مىدهيم تا عددى باقى نماند پس اگر چنين شد معلوم مىشود دو عدد متوافقان هستند و مقسوم‌عليه آخر عددى است كه هردو را عدّ و فانى مىكند و اگر بعد از تقسيم مقسوم بر مقسوم‌عليه يك باقيمانده معلوم مىشود دو عدد متباين مىباشند .

شرح باب دوّم از ابواب ده‌گانه مربوط به حساب كسور است يعنى جمع و تفريق و تنصيف و ضرب و تقسيم و جذر :

و در اين باب سه مقدّمة و شش فصل بيان مىشود .

مقدّمه اوّل : دو عدد غير واحد نسبت به يكديگر از چهار حالت خارج نيستند .

1 - متماثلان : عبارتند از دو عدديكه در مقدار با يكديگر مساوى باشند مانند « 2 و 2 ، 3 و 3 » .

2 - متداخلان : عبارتند از دو عدديكه يكى بزرگتر و ديگرى كوچكتر باشد بشرطيكه كوچك‌تر را دو يا سه و يا بيشتر اگر تكرار كنيم به مقدار عدد بزرگ‌تر شود مانند « 3 و 6 » يا « 4 و 8 » .

3 - متوافقان : عبارتند از دو عدديكه يكى بزرگتر و ديگرى كوچكتر باشد بشرطيكه هردو بيك عدد قابل قسمت باشند .

سپس مىنگريم كه آنعدد قابل قسمت هردو مخرج كدام كسر از كسور تسعه است .

مثلا اگر « 3 » بود مخرج ثلث است لذا مىگوئيم ايندو عدد متوافقان در ثلث هستند .

4 - متباينان : دو عددى هستند كه يكى بزرگ‌تر و ديگرى كوچك‌تر باشد بشرطيكه بين آن دو نه تداخل باشد و نه توافق مانند « 4 و 5 » يا « 2 و 3 » .

طرز تشخيص نسب اربع

طرز تشخيص نسب اربع

براى تشخيص اينكه بين دو عدد كداميك از نسب چهارگانه است مرحوم