اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٥٩

قاعده در تسهيل ضرب

شرح

در ضرب عدد « 24 » در « 36 » ، ابتداء مجموع ايندو را تحصيل نموده بعد آن را نصف مىكنيم آنگاه حاصل را كه عدد « 30 » باشد در خودش ضرب كرده و حاصلضرب عدد « 900 » مىشود .

سپس مقدار تفاوت بين ايندو عدد را كه « 12 » باشد نصف نموده بعد حاصل ضرب اين نصف را در خودش كه « 36 » باشد از « 900 » تفريق مىكنيم .

آنگاه عدد بدست آمده را كه عدد « 864 » باشد حاصل ضرب « 24 » در عدد « 36 » قرار مىدهيم .

متن : قاعدة :

قد يسهّل الضّرب بان ينسب احد المضروبين الى اوّل اعداد مرتبة فوقه و تأخذ بتلك النّسبة من الآخر و تبسط المأخوذ من الصّحيح من جنس المنسوب إليه و للكسر بحسابه .

ترجمه :

قاعده در تسهيل ضرب

قاعده در تسهيل ضرب

بسا مىتوان عمل ضرب را تسهيل و آسان كرد به اين نحو كه يكى از دو عدد مضروب و مضروب فيه را به اوّل عدد مرتبه فوقش نسبت داده و اين نسبت را محفوظ مىداريم سپس از عدد ديگر همين نسبت را اخذ كرده آنگاه نسبت مأخوذ را در صورتى كه صحيح باشد از جنس عدد منسوب اليه بسط مىدهيم و اگر عدد مكسور باشد براى كسرش به همان حساب بايد اخذ نمود .

شرح براى اينكه عمل ضرب را ساده و آسان كنيم قاعده‌اى را اهل حساب وضع كرده‌اند كه اينقاعده عام است و اختصاص باعداد خاصّى ندارد و آن اينستكه :