اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٥١

قاعده ضرب اعداد بين ده و بيست در اعداد بين بيست و صد

اضافه كن و سپس عدد بدست آمده را به عشرات بسط داده آنگاه مضروب آحاد در آحاد را بعدد حاصل اضافه نما آنچه بدست مىآيد حاصلضرب دو عدد منظور مىباشد .

شرح اين قاعده مربوط است بضرب اعداديكه بين « 10 » و « 20 » قرار دارند در اعداديكه بين « 20 » و « 100 » واقع شده‌اند بشرطيكه مشتمل بر دو مرتبه باشند .

پس اعداد « 20 ، 30 ، 40 ، 50 ، 60 ، 70 ، 80 ، 90 » از مورد بحث خارجند .

و آن اينستكه :

ابتداء آحاد عدد كوچكتر را در تعداد تكرار عدد « 10 » ضرب مىكنيم .

مثلا اگر ضرب « 14 » در « 56 » باشد « 4 » را در « 5 » كه تعداد تكرار « 10 » در عدد بزرگ‌تر است ضرب مىكنيم آنگاه حاصلضرب را با عدد بزرگ‌تر جمع مىكنيم سپس حاصل جمع را در عدد « 10 » ضرب كرده پس از آن حاصل ضرب آحاد يكى را در آحاد ديگرى بدست آورده با عدد مبسوط جمع مىكنيم نتيجه جوابى است كه مطلوب ما مىباشد .

قوله : آحاد اقلّهما : يعنى اقلّ المضروبين .

قوله : على اكثرهما : يعنى اكثر المضروبين .

قوله : و تزيد عليه : ضمير در « عليه » به عدد مبسوط راجع است .

متن : مثالها :

اثنا عشر في ستّة و عشرين زدت الاربعة على الستّة و العشرين و بسطت الثّلاثين عشرات و تمّمت العمل حصل ثلث مأة و اثنا عشر .

ترجمه : مثال

اگر بخواهى عدد « 12 » را در « 26 » ضرب كنى مىبايد عدد « 4 » را به « 26 » بيفزائى و حاصل يعنى « 30 » را به عشرات بسط دهى و سپس عمل را باتمام رسانى و عدد حاصل شده « 312 » است كه مطلوب ما مىباشد .