اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٢٦

[ كيفيّت تحصيل ميزان اعداد ]

ترجمه : بدان بدرستيكه ميزان عدد آنچيزى است كه بعد از اسقاط عدد نه تا نه تا باقى مىماند .

شرح

[ كيفيّت تحصيل ميزان اعداد ]

[ كيفيّت تحصيل ميزان اعداد ]

از اموريكه در اينعلم براى محاسب دانستن آن ضروريست طرز تحصيل ميزان اعداد است .

البتّه اينطريق اختصاص باعدادي دارد كه از عدد « 9 » بيشتر باشند و كيفيّت آن اينست :

كه از سمت راست مراتب را با يكديگر جمع كرده سپس نه نه طرح مىكنيم تا مراتب تمام شود هرچه حاصل باقي ماند . آنعدد ميزان عدد مطلوب است مثلا اگر بخواهيم ميزان عدد « 5678 » را تحصيل كنيم ابتداء عدد هشت را با هفت جمع كرده و از مجموع كه پانزده باشد نه را طرح كرده حاصل شش مىشود آنگاه اينعدد را با مرتبه بعدى كه شش باشد جمع كرده و از حاصل يعنى دوازده عدد نه را طرح مىكنيم حاصل سه مىشود .

سپس عدد سه را با پنج جمع كرده هشت مىشود .

پس عدد هشت ميزان عدد مذكور است .

قوله : ما يبقى منه بعد اسقاطه الخ : ضمير در « منه » و « اسقاطه » به عدد راجع است .

متن : و امتحان الجمع و التّضعيف بجمع ميزانى المجموعين و تضعيف ميزان المضعّف و اخذ ميزان المجتمع .

فان خالف ميزان الحاصل فالعمل خطاء .

ترجمه : امتحان جمع و تضعيف باينستكه در جمع ميزان مجموعين و در تضعيف ميزان عدد مضعّف را جمع كرده و سپس ميزان عدد مجتمع را اخذ مىكنيم پس اگر با ميزان حاصل عمل مخالف بود عمل اشتباه است .