اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٩
مسئله « 6 »
حال با در نظر گرفتن زير آبى نيز دو راه در حلّ آن به دو لحاظ مىباشد راه اوّل گفته شد و اينك راه دوّم .
اينطريق مآلش به همان وجه اوّلست فقط فرقش اينستكه وجه اوّل باعتبار زمان بود يعنى زمان را مجهول فرض كرديم ولى در اينوجه باعتبار اجزاء است و اينطور مىگوئيم :
اگر هر چهار فوّاره با زير آبى باز باشند حوضى كه داراى « 47 » جزء است در مدّت يك روز پر مىشود حال فوّاره اوّلى در مدّت يك روز چند جزء از آن را پر مىكند .
براى بدست آوردن آن بين كسور « 8 / 1 » و « 2 / 1 » و « 3 / 1 » مخرج مشترك بايد بگيريم و بعد از آن ظاهر و بديهى است كه جواب « 24 » مىشود يعنى فوّاره اوّل « 24 » جزء از « 47 » جزء را با اين كيفيّت در مدّت يك روز پر مىكند و دوّمى نصف يعنى « 12 » جزء و سوّمى ثلث آن يعنى « 8 » جزء و چهارمى ثمن آن‌كه « 3 » جزء باشد و مجموع « 47 » مىشود .
متن : مسئلة :
سمكة ثلثها فى الطّين و ربعها فى الماء و الخارج منها ثلاثة اشبار كم اشبارها ؟
ترجمه و شرح :
مسئله « 6 »
مسئله « 6 »
ماهى ثلثى از آن در خاك واقع شده و ربعى از آن هم در آب واقع است و مقدار خارج از آب سه وجب است حال معيّن كنيد تمام مقدار ماهى چند وجب است ؟
متن : فبالاربعة المتناسبة اسقط الكسرين من مخرجهما يبقى خمسة فنسبة الاثنا عشر اليها كنسبة المجهول إلى الثّلاثة و الخارج من قسمة مسطّح الطّرفين على الوسط سبعة و خمس و هو المطلوب .
ترجمه و شرح : اينمسئله را از چهار طريق مىتوان حلّ نمود .
1 - از طريق جبر .