اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٢

باب نهم در بيان قواعد شريفه و فوائد لطيفه مىباشد

قسمة الإثنا عشر على الاربعة تسعة .

و لو قيل : كنسبة الإثنا عشر الى التّسعة فالجواب واحد و سبعة اتساع لانّ جذره واحد و ثلث .

ترجمه و شرح : قاعده نهم

اگر بخواهيم مجذورى را كه نسبتش بجذر خود مانند نسبت عددى است بعدد ديگر بدست آوريم قاعده اينستكه :

آنعدد را بدوّمى تقسيم كنيم حاصل جذر مىباشد لذا در خودش ضرب كرده مجذور را بدست مىآوريم .

مثلا اگر گفتند مجذوريست كه نسبت بجذر خود مانند نسبت « 12 » است به « 4 » براى تحصيل آن ابتداء « 12 » را به « 4 » تقسيم مىكنيم حاصل كه عدد « 3 » است جذر مىباشد لذا آن را مجذور كرده « 9 » مطلوبست .

و اگر در سؤال چنين گفته شد :

مجذورى است كه نسبتش بجذر خود مانند نسبت « 12 » است به « 9 » در اينجا « 12 » را به نه تقسيم مىكنيم خارج قسمت كه « 3 / 1 1 » باشد جذر است كه مجذور آن يعنى « 9 / 7 1 » عدد مطلوبست .

متن : العاشرة :

كلّ عدد ضرب في آخر ثمّ قسّم عليه و ضرب الحاصل فى الخارج حصل مساوى مربّع ذلك العدد .

مثالها : ضربنا مضروب التّسعة فى الثّلاثة فى الخارج من قسمتها عليها حصل احد و ثمانون .

ترجمه و شرح : قاعده دهم

هر عدديكه در عدد ديگر ضرب شود سپس بر آن تقسيم شود بعد حاصل ضرب اوّل را در خارج قسمت دوّمى ضرب كنيم حاصل ضرب با مربّع آنعدد « كه اوّل مضروب و بعد مقسوم واقع شد » مساوى است .