اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٩

مسئله دوّم

فبعد التكميل او الرّدّ تنقص العدد من مربّع نصف عدد الاشياء و تزيد جذر الباقي على نصفها او تنقصه منه فالحاصل هوب الشّيئ المجهول .

مثالها : عدد ضرب في نصفه و زيد على الحاصل اثنا عشر حصل خمسة امثال العدد .

فاضرب شيئا في نصفه فنصف مال مع إثنا عشر يعدل خمسة اشياء .

فمال و اربعة و عشرون يعدل عشرة اشياء فانقص الاربعة و العشرين من مربّع الخمسة يبقى واحد و جذره واحد .

فإن زدته على الخمسة او نقّصته منها يحصل المطلوب .

ترجمه و شرح :

مسئله دوّم

مسئله دوّم

مسئله دوّم از مسائل مقترنات راجعست بمعادله‌اى كه مشتمل بر تقابل بين اشياء و عدد و اموال باشد .

قاعده اينستكه ابتداء مانند مسئله اوّل بمال نظر مىكنيم اگر از واحد كمتر بود آن را تكميل مىنمائيم و اگر از واحد بيشتر بود به واحد برمىگردانيم و سپس عدد و شيئ را به همين نسبت كم يا زياد مىنمائيم بعد عدد اشياء را نصف نموده و آن را مربّع مىكنيم و بعد از تحصيل مربّع عدد را از آن كم مىنمائيم و سپس جذر باقيمانده را با نصف عدد اشياء جمع يا كم مىنمائيم حاصل همان شيئ مجهولست .

مثال

عددى را در نصف خودش ضرب كرديم آنگاه بر حاصل ضرب عدد « 12 » را افزوديم حاصل « 5 » برابر عدد منظور شد آن عدد منظور چيست ؟

حلّ

براى تحصيل عدد منظور اوّل آن را شيئ فرض مىكنيم پس طبق سؤال آن را در