اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ٢١٥

فصل دوّم در بيان مسائل ششگانه جبرى

پس اوّل بايد مجهول در سؤال را شيئ فرض كنيم سپس طبق سؤال عمليّات « ضرب ، تقسيم ، جمع ، تفريق » را شروع كرده و به آن ادامه دهيم تا بمعادله منتهى شويم .

و منظور از معادله يكدستگاه جبرى است كه در يك طرف دستگاه رقمى و در طرف ديگر رقم ديگرى واقع شود كه بايد اينمعادله را حلّ كرد تا شيئ مجهول را كه مطلوب است بدست آوريم .

البتّه بدست آوردن مطلوب از طريق دستگاه جبرى مستلزم دو عمل است : جبر و مقابله .

عمل جبر يعنى ناقص را كامل كردن و مقابله يعنى دو طرف دستگاه را عدل يكديگر قرار دادن .

متن : و الطّرف ذو الإستثناء يكمّل و يزاد مثل ذلك على الآخر و هو الجبر .

و الأجناس المتجانسة المتساوية فى الطّرفين تسقط منهما و هو المقابلة .

ثمّ المعادلة امّا بين جنس و جنس و هى ثلاثة مسائل تسمّى المفردات او جنس و جنسين و هى ثلاث اخر يسمّى المقترنات .

ترجمه و شرح : قبلا بطور مختصر گفتيم كه براى بدست آوردن مجهول بايد دو عمل را بجاى آوريم : جبر و مقابله .

و اشاره‌اى به معناى ايندو كرديم اينك تفصيل ايندو .

اگر در يكدستگاه جبرى در طرفى از آن رقمى بود كه داراى مستثنى و مستثنى منه بود و طرف ديگر آن چنين نبود قاعده اينستكه به مقدار مستثنى بمستثنى منه اضافه مىكنيم و آن را رقم كاملى قرار مىدهيم و سپس به همين مقدارى كه افزوديم به طرف ديگر دستگاه نيز اضافه مىنمائيم و اينعمل را جبر مىنامند .

مثلا اگر معادله چنين بود : 28 عدد - 2 مال الّا 10 شيئ

ابتداء « 10 » شيئ الّا دو مال را كامل مىكنيم يعنى « 2 » مال كه « 4 » شيئ