اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١٩٤

فصل دوّم در بيان تحصيل ارتفاع بلندىها

2 - آنهائيكه چنين نيستند مانند تپّه‌ها و كوهها كه دامنه دارند .

امّا براى پيدا كردن مقدار ارتفاع قسم اوّل طرقى را مرحوم ماتن بيان مىفرمايند .

طريق اوّل : و آن مشتمل بر چند عمل است :

1 - آنكه شاخصى از چوب يا فلز تهيّه مىكنيم و آن را بفاصله چند قدمى مرتفع قرار مىدهيم .

2 - آنكه به مقدارى فاصله طورى مىايستيم كه شعاع نور چشم طورى از رأس شاخص عبور كند كه برأس مرتفع اصابت نمايد .

3 - از محلّ ايستادن تا پاى مرتفع را اندازه‌گيرى مىكنيم و مقدارش را ضبط مىنمائيم .

4 - مقدار زيادى شاخص بر مقدار قامت خودمان را بدست آورده و ضبط مىكنيم .

5 - حاصل مضبوط اوّل را در مضبوط دوّم ضرب مىكنيم .

6 - فاصله بين شاخص و محلّ ايستادن را تحصيل مىكنيم .

7 - حاصل ضرب را بر اين فاصله تقسيم مىكنيم .

8 - مقدار بلندى خود را بر حاصل قسمت اضافه نموده حاصل جمع مقدار ارتفاع اين مرتفع است .

متن : طريق آخر :

ضع على الارض مرآة بحيث ترى رأس المرتفع فيها و إضرب ما بينها و بين اصله في قامتك و اقسم الحاصل على ما بينها و بين موقفك فالخارج هو الارتفاع .

ترجمه : طريقه ديگر

روى زمين آئينه‌اى قرار بده بطورى كه نوك بلندى را در آن ببينى و سپس مسافت بين آئينه و پايه بلندى را بدست‌آور ، آنگاه اينمقدار را در بلندى قامت خود ضرب كرده و سپس حاصل ضرب را بر مسافت بين آئينه و محلّ ايستادن خود تقسيم كن ، خارج قسمت مقدار بلندى و ارتفاع مرتفع مىباشد .