اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١٨٢

فصل سوّم در بيان مساحت اجسام

و اگر قطعه كبير باشد باهم جمع مىكنيم حاصل جمع مساوى با مساحت قطعه اكبر است .

قوله : او الق من مكعّب القطر : كلمه « الق » يعنى كسر كن .

قوله : سبعه و نصف سبعه : ضمائر مجرورى در « سبعه » و « نصف سبعه » به مكعّب قطر راجعند .

قوله : و من الباقى كذلك : يعنى از باقيمانده نيز سبع و نصف سبعش را بايد كسر نمود .

متن : و امّا الاستوانة مطلقا فاضرب ارتفاعها في مساحة قاعدتها .

ترجمه و شرح : و امّا مساحت استوانه چه مستدير و چه مضلّع را به اين طريق بدست مىآورند :

ارتفاع را در مقدار مساحت قاعده ضرب كرده حاصل با مساحت آن مساوى است .

متن : و امّا المخروط التّام مطلقا فاضرب ارتفاعه في ثلث مساحة قاعدته .

و امّا المخروط النّاقص المستدير فاضرب قطر قاعدته العظمى في ارتفاعه و اقسم الحاصل على التّفاوت بين قطرى القاعدتين يحصل ارتفاعه لو كان تامّا و التّفاضل بين ارتفاعى التّامّ و النّاقص ارتفاع المخروط الاصغر المتمّم له فاضرب ثلثه في مساحة القاعدة الصّغرى يحصل مساحته فاسقطها من مساحة التّامّ .

ترجمه : و امّا مساحت مخروط تامّ چه مستدير و چه مضلّع :

پس ضرب كن ارتفاعش را در ثلث مساحت قاعده‌اش .

و امّا مساحت مخروط ناقص مستدير :

پس ضرب كن قطر قاعده بزرگ را در ارتفاعش و سپس حاصل ضرب را بر مقدار تفاوت بين قطر دو قاعده تقسيم نما خارج قسمت عبارتست از ارتفاع مخروط