اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١٨

باب اوّل محاسبه اعداد صحيح

تفريق و مكرّر نمودنش بيك مرتبه تضعيف بوده و چند مرتبه بتعداد عدد ديگر ضرب و تجزيه‌اش به دو قسم متساوى تنصيف و به چند قسم برابر بتعداد عدد ديگر قسمت مىباشد .

و تحصيل آنچه از تربيع عدد حاصل شود تجذير ناميده مىشود .

و لازم است اين عمليّات را در ضمن چند فصل وارد نمائيم .

شرح بعد از فراغ از مقدّمه مىپردازيم باصل بحث كه مرحوم مصنّف آن را در ضمن ده باب به اين ترتيب بيان فرموده است :

باب اوّل در حساب اعداد صحيحه .

باب دوّم در حساب اعداد كسرى .

باب سوّم در استخراج مجهولات عددى از طريق اعداد اربعه متناسبه .

باب چهارم در استخراج مجهولات به حساب خطائين .

باب پنجم در استخراج مجهولات به حساب عكس .

باب ششم در مساحت « بكسر ميم » .

باب هفتم در ملحقات و توابع مساحت .

باب هشتم در استخراج مجهولات از طريق جبر و مقابله .

باب نهم در پاره‌اى از قواعد شريفه .

باب دهم در مسائل متفرقه .

امّا باب اوّل كه مربوط است به حساب اعداد صحيحه در بيان هفت امر است بقرار ذيل :

1 - جمع : و آن عبارتست از اضافه كردن عددى بر عدد ديگر مانند زياد كردن عدد « 4 » بر عدد « 6 » كه حاصلش « 10 » مىشود .

2 - تفريق : و آن عبارتست از كم كردن و كاستن عددى را از عدد ديگر مثل كم كردن عدد « 6 » را از عدد « 10 » كه باقيمانده « 4 » مىشود .

3 - تضعيف : و آن عبارتست از اينكه عددى را يك مرتبه تكرار كنند و بعبارت