اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١٦٩

محلّ و موقع استخراج عمود

متن : و امّا المربّع فاضرب احد اضلاعه في نفسه .

و المستطيل في مجاوره .

و المعيّن نصف احد قطريه في كلّ الآخر .

و باقى ذوات الاربعة يقسّم بمثلّثين فمجموع المساحتين مساحة المجموع .

و لبعضها طرق خاصّة لا يسعها الرّسالة .

ترجمه : و امّا مساحت مربّع ، پس ضرب كن يكى از اضلاعش را در خودش و در مستطيل مىبايد يكى از اضلاعش را در ضلع مجاورش ضرب كنى .

و در تحصيل مساحت معيّن مىبايد نصف يكى از دو قطر را در تمام ديگرى ضرب كنى و در باقى اشكال چهار ضلعى براى تحصيل مساحت مىبايد آنها را به دو مثلّث تقسيم كرده و مجموع مساحت دو مثلّث مساحت مجموع مىباشد .

و بعضى از اين اشكال طرق مخصوصى دارند كه اين رساله گنجايش ذكر آنها را ندارد .

شرح و امّا مساحت مربّع مساوى است با حاصل ضرب يك ضلع در خودش پس اگر يكى از اضلاعش پنج باشد مساحتش بيست و پنج مىشود .

و امّا مساحت مستطيل پس بايد طول را در عرض ضرب كنيم لذا اگر طول هشت و عرض شش ذراع باشد مساحت آن چهل و هشت ذراع مىگردد .

و امّا مساحت معيّن مساويست با حاصل ضرب نصف يكى از دو قطر در تمام ديگرى پس اگر يكى چهار و ديگرى سه باشد مساحت آن شش مىشود .

و امّا مساحت باقى چهار ضلعىها به اين ترتيب است :

ابتداء آن را به دو مثلّث تقسيم كرده سپس مساحت هركدام را عليحدّه بدست آورده آنگاه باهم جمع مىكنيم مجموع مساحت مطلوب است .

تبصره

بعضى از چهار ضلعىها را مىتوان از طريق ديگر مساحت آنها را بدست آورد كه مرحوم مصنّف براى اختصار آنها را بيان نفرموده و ما ببعضى از آنها اشاره مىكنيم :