اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١٤٣

باب پنجم در بيان استخراج مجهولات از طريق عمل بالعكس

بعد پنج را در مثل خودش ضرب مىكنيم حاصل بيست و پنج مىگردد پس از آن عدد سه را از آن كم كرده باقى بيست و دو مىشود آنگاه آن را نصف مىكنيم يازده شده و از آن عدد دو را كم مىكنيم حاصل نه مىشود سپس جذر نه كه عدد سه باشد جوابست .

متن : و لو قيل اىّ عدد زيد عليه نصفه و اربعة دراهم و على الحاصل كذلك بلغ عشرين .

فانقص الاربعة ثمّ ثلث السّتّة عشر لانّه النّصف المزيد يبقى عشرة و ثلثان .

ثمّ انقص عنه اربعة و من الباقي ثلثة يبقى اربعة و اربعة اتساع و هو الجواب .

ترجمه : مسئله

و اگر گفته شود :

چه عددى است كه وقتى نصفش و چهار درهم به آن اضافه شود و بر حاصل نيز نصف و چهار درهم ديگر افزوده شود مجموع به بيست بالغ مىباشد .

جواب

عدد چهار را از بيست كسر نما سپس ثلث شانزده را از آن بكاه زيرا ثلث نصفى است كه به آن اضافه شده در نتيجه باقيمانده ده عدد صحيح و دو ثلث مىباشد سپس از آن عدد چهار را كسر نموده و از باقيمانده ثلثش را كم نما باقى چهار عدد صحيح و چهار نهم مىباشد كه جواب همين عدد است .

شرح اگر در صورت مسئله چنين باشد :

چه عددى است كه وقتى نصف خودش باضافه چهار درهم را بر آن بيافزائيم سپس بحاصل نصف حاصل و چهار درهم علاوه كنيم عدد بيست حاصل شود ؟

حلّ : ابتداء از بيست عدد چهار را كم كرده و از باقى يعنى شانزده ثلثش را