اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١٣

[ اقسام عدد ]

و منظور از كسور تسعه اين كسور هستند .

نصف ثلث ربع خمس سدس سبع ثمن تسع عشر ( 2 / 1 ) ( 3 / 1 ) ( 4 / 1 ) ( 5 / 1 ) ( 6 / 1 ) ( 7 / 1 ) ( 8 / 1 ) ( 9 / 1 ) ( 10 / 1 )

عدد منطق بر سه قسم است :

اوّل آنكه هم داراى جذر باشد و هم كسر مانند « 4 » و « 9 » .

دوّم آنكه فقط جذر داشته باشد مانند « 121 » كه جذر آن يازده است .

سوّم آنكه فقط يكى از كسور تسعه را داشته باشد مانند « 12 » كه نصف و ثلث و ربع و سدس دارد .

عدد اصمّ فقط يك قسم است و آن اينست كه نه جذر داشته باشد و نه كسر مانند عدد « 11 » .

تبصره

وجه تسميه عدد بمنطق اينست كه بجذر و كسر خود گويا است و عدد اصمّ چون بايندو گويا نيست نامش را چنين نهاده‌اند .

متن : و المنطق ان ساوى اجزائه فتام او نقص عنها فزائد اوزاد فناقص .

ترجمه : و عدد منطق اگر با اجزائش مساوى باشد به آن تامّ گفته و اگر از آنها كمتر بوده زائد و در صورتى كه بيشتر باشد ناقص خوانند .

شرح تقسيم سوّم مربوط است بتقسيم عدد منطق و آن اينست :

عدد منطق بر سه قسم است :

1 - تامّ . 2 - زائد . 3 - ناقص .

عدد تامّ عبارتست از عدد منطقى كه اجزاء كسرى آن را وقتى باهم جمع كنيم با آن مساوى باشند مانند عدد « 6 » كه اجزاء كسرى آن سه تا است :