اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١٢١
طريق عمل
6 - هر دو كسر با عدد صحيح باشند .
7 - مقسوم عدد صحيح و مقسوم عليه كسر بدون عدد صحيح باشد .
8 - مقسوم عدد صحيح و مقسوم عليه كسر با عدد صحيح باشد .
طريق عمل
طريق عمل
براى عمل تقسيم دو طريق مىباشد :
اوّل : طريقى كه مرحوم مصنّف فرموده و آن اينستكه :
اگر مقسوم و مقسوم عليه هر دو كسر باشند ابتداء مخرج مشترك را تحصيل مىكنيم و اگر يكدام كسر بودند همان مخرج موجود را ملاحظه مىنمائيم سپس هم مقسوم و هم مقسوم عليه را در مخرج مزبور ضرب مىكنيم آنگاه حاصل ضرب مقسوم در مخرج را به حاصل ضرب مقسوم عليه در مخرج تقسيم مىنمائيم اگر بزرگ‌تر باشد و الّا به آن نسبت مىدهيم .
دوّم : آنكه مقسوم را به حال خود باقى گذارده و مقسوم عليه را اگر كسر باشد معكوس مىكنيم يعنى مخرج را صورت قرار داده و صورت را مخرج .
و اگر عدد صحيح باشد مخرج يك به آن داده مانند كسر آن را معكوس مىكنيم و بقيّه اعمال را ادامه مىدهيم يعنى صورت كسر معكوس را در صورت مقسوم و مخرج آن را در مخرج آن ضرب مىنمائيم سپس صورت را بر مخرج تقسيم كرده يا نسبت مىدهيم .
متن : فالخارج من قسمة خمسة و ربع على ثلاثة واحد و ثلاثة ارباع و بالعكس اربعة اسباع .
و من السّدسين على السّدس إثنان كما يشهد به تعريف القسمة بما مرّ و عليك استخراج باقى الأمثلة .
ترجمه : پس خارج قسمت پنج عدد صحيح و يك چهارم بر عدد سه يك عدد صحيح و سه چهارم مىشود و بالعكس يعنى خارج قسمت عدد سه بر پنج عدد صحيح و يك چهارم چهار هفتم مىشود و خارج قسمت دو سدس بر يك سدس عدد « 2 »