اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١١٩

قاعده صورت چهارم

مثال سوّم

در مثال اخير مرحوم مصنّف از جواب يعنى 28 / 15 به نصف و ربع سبع تعبير فرموده است زيرا چون « 15 » از « 28 » كوچك‌تر است لذا بايد « 15 » را به « 28 » نسبت داد و از نسبت به اين عبارت بايد تعبير نمود .

زيرا عدد پانزده عبارتست از مجموع نصف بيست و هشت يعنى چهارده و ربع سبع آن كه يك باشد .

چون سبع آن چهار است و ربع چهار يك مىشود و مجموع يك و چهارده پانزده مىگردد .

قوله : اولا : يعنى عدد صحيح با هيچكدام نباشد .

قوله : فاضرب المجنّس فى المجنّس : اين عبارت ناظر است بفرضى كه با هر دو كسر عدد صحيح همراه باشد .

قوله : او فى صورة الكسر : اين عبارت راجع است بفرضى كه با يكى از دو كسر عدد صحيح همراه باشد .

قوله : او الصّورة فى الصّورة : اين عبارت ناظر است به صورتى كه هيچيك از دو كسر همراهشان عدد صحيح نباشد .

قوله : و هو الحاصل الاوّل : ضمير « هو » به حاصل ضرب مجنّس در مجنّس يا مجنّس در صورت كسر يا صورت در صورت برمىگردد .

قوله : و هو الحاصل الثّانى : ضمير « هو » به حاصل ضرب مخرج در مخرج راجع است .

قوله : فاقسم الاوّل عليه : مقصود از « الاوّل » حاصل ضرب اوّل بوده و ضمير در « عليه » به حاصل ضرب دوّم برمىگردد .

قوله : او انسبه منه : ضمير منصوبى در « انسبه » به حاصل اوّل و ضمير در « منه » به حاصل دوّم برگشته و كلمه « من » به معناى « الى » مىباشد .