اللباب شرح فارسى بر خلاصه الحساب ( فارسى ) — الصفحة ١١٧

قاعده صورت چهارم

قاعده صورت چهارم

قاعده صورت چهارم

ابتداء بعدد صحيح يك مخرج يك داده آنگاه مانند صورت دوّم عمل مىكنيم .

و امّا مثالهائى كه در متن ذكر شده است تمام را عملا شرح داده و به جهت طولانى نشدن از شرح در عبارت خوددارى مىكنيم .

مثال اوّل

مثال دوّم

قوله : فى احد الطّرفين : مقصود از طرفين ، دو طرف ضرب يعنى مضروب و مضروب فيه مىباشد .

قوله : او بدونه : يعنى بدون عدد صحيح .

قوله : او انسبه منه : ضمير منصوبى در « انسبه » به حاصل راجع بوده و كلمه « من » به معناى « الى » مىباشد و ضمير مجرورى آن به مخرج برمىگردد .

متن : و انكان الكسر في كلا الطّرفين و الصّحيح معهما او مع احدهما او لا .

فاضرب المجنّس فى المجنّس او في صورة الكسر او الصّورة فى الصّورة و هو الحاصل الاوّل ثمّ المخرج في المخرج و هو الحاصل الثّاني .

فاقسم الاوّل عليه او انسبه منه فالخارج هو المطلوب .

فالحاصل من ضرب الإثنين و النّصف فى ثلاثة و ثلث ثمانية و ثلث و من ضرب اثنين و ربع في خمسة اسداس واحد و سبعة اثمان و من ثلاثة ارباع في خمسة اسباع نصف و ربع سبع .