الفوائد الرضوية في أحوال علماء المذهب الجعفرية ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٧
علي بن الحسين بن محمّد بن أحمد بن الهثيم بن عبد الرحمن بن مروان بن عبد اللّه بن مروان بن محمّد بن مروان بن الحكم القرشي الأموي المرواني معروف به « ابو الفرج اصفهاني » « 1 »
به غايت قادر بود و از اغانى و اشعار و سير و اخبار و آثار و احاديث مسنده آن‌قدر حفظ داشت كه مانند او كسى هرگز نديده و در علوم ديگر ، مانند نحو و لغت و مغازى و موسيقى و علم جوارح و بيطره و طب و نجوم و غير آن به مرتبهء كمال رسيده ، و شعر او جامع اتقان علما و نزاكت شعراى ظرفاست . و او را مصنفات شريفه است ، مانند كتاب اغانى كه اتفاق است بر آن‌كه مانند آن در باب خودش هرگز تصنيف نشده و گفته‌اند كه : آن را در مدت پنجاه سال تأليف نموده بود و بعد از اتمام آن را به رسم تحفه نزد سلطان سيف الدولة بن حمدان برد و سلطان هزار دينار زر به او بخشيد و عذر طلبيد . منقول است كه : صاحب بن عباد در ايام سفر ، سى شتر از كتب ادبيه جهت مطالعه برمىداشت و چون كتاب اغانى به او رسيد از ديگر كتب مستغنى شده من بعد به همان اكتفا مىنمود و تفصيل باقى كتب او در تاريخ مذكور ، مسطور است . انتهى « 1 » .
و گويند كه : صاحب بن عباد چون شنيد كه سيف الدوله هزار دينار در ازاى اغانى به ابو الفرج داده گفت : سيف الدوله در اداى حقّ وى كوتاهى كرده ؛ چه او چندين برابر هزار دينار را شايسته بود . آن‌گاه گفت : « و لقد اشتملت خزانتي على مائتي ألف مجلد و سبعة عشر ألف مجلد ، ما منها ما هو سميرى غيره » ؛ يعنى كتابخانهء من بر دويست و هفده هزار مجلد مشتمل است در ميان همهء اين كتب ، يكى كه همه شب مسامر من باشد و مرا به اعجاب درآورد غير از اغانى نيست .
و بالجمله : ابو الفرج در 14 ذى حجه سنهء 356 در بغداد وفات كرد ، و نيز در همان سال ابو على قالى و معزّ الدوله احمد بن بويه و سيف الدولهء حمدانى و كافور اخشيدى ، ممدوح متنبى وفات كردند ، لاجرم مردم گفتند در اين سال دو عالم بزرگ و سه نفر از ملوك كبار وفات كردند .
« ضا » : و كان كما ذكره الصّفدي أيضا من خواصّ أصحاب الوزير أبي محمد المهلبي قال : و كان و سخا في نفسه ، قذرا في ثوبه ، لم يكن يغسل دراعة يلبسها إلى أن تبلى ، و كان له قطّ اسمه « يقق » مرض ذلك القط بقولنج فحقنه « 2 » بيده - إلى أن قال : و كان يوما على مائدة
( 1 ) . مجالس المؤمنين ، ج 1 ، ص 560 ( 2 ) . و يشبه هذه الحكاية و انقل عن ابي الحسن علي بن [ أبي علي بن ] محمد سيف الدين الآمدي الشافعي