ترجمه و شرح كشف المراد ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠٩

پنجم : مسلط ساختن غير عاقل ،

فإنّه يصير كأنّه لم يفعل .

و أمّا العوض علينا فإنّه يجب مساواته لما فعله من الألم أو فوّته من المنفعة لأن الزائد على ما يستحق عليه من الضمان يكون ظلما و لا يخرج ما فعلناه بالضمان عن كونه ظلما قبيحا فلا يلزم أن يبلغ الحد الذي شرطناه في الآلام الصادرة منه تعالى .

متن : عوض اگر بر عهدهء خداوند باشد بايد تا حدّى كه هر عاقلى بدان رضايت دهد فزونى يابد ، و اگر بر عهدهء ما باشد بايد با مصيبت وارد آمده ، برابر باشد .

شرح : اين عبارت حكم ديگرى براى عوض را بيان مىكند . و آن اين‌كه عوض يا بر عهدهء ماست و يا بر عهدهء خداى متعال .

عوضى كه بر عهدهء خداى متعال است بايد بر دردى كه با فعل خداوند يا با فرمان او يا با مباح كردن او و يا با مسلط ساختن غير عاقل ، بر شخص وارد آمده ، فزونى داشته باشد به مقدارى كه هر عاقلى راضى گردد آن درد را براى رسيدن به آن عوض تحمل كند ، چون در غير اين صورت ظلم لازم خواهد آمد ، اما با بودن چنين عوضى گويا آن درد و مصيبت بر شخص وارد نيامده است [ و از اين‌رو ظلمى نخواهد بود . ]

اما عوضى كه بر عهدهء ما مىباشد بايد با مقدار دردى كه بر شخص وارد آمده يا ميزان منفعتى كه از او تباه شده ، برابر باشد [ و لازم نيست افزون بر آن باشد ] ، چون مقدار زايد بر آنچه به واسطه ضمان مستحق آن شده ، ظلم [ بر ضامن ] خواهد بود . و ضامن شدن ما موجب نمىشود كارى كه كرده‌ايم از ظلم بودن و قبيح بودن خارج شود ، از اين‌رو لازم نيست ضمان به ميزانى برسد كه در مورد دردهاى وارد آمده از سوى خداوند شرط كرديم .

المسألة الخامسة عشرة : في الآجال