علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦١٨

مسألهء خامسه و عشرون در اراده و كراهت است

معانى اعمّ مىشوند ، پس ميل عقب اعتقاد نفع و تنفّر عقب اعتقاد ضرر حاصل مىشود ، و ميل و تنفّر عين اين دو علم مذكور نيستند .

و بدان كه اراده مغاير شهوت و خواهش است ! چنانچه مريض ارادهء شرب دوا مىكند ليكن خواهش ندارد .

قال : و احدهما لازم مع التّقابل .

علّامه گفته « 1 » آنچه ما فهميده‌ايم از اين كلام دو امر است :

يكى از آنها اين كه : اراده شىء مستلزم كراهت ضدّش است ، پس كراهت ضدّ داشتن ، مراد مصنّف از « احدهما » ى متن است ؛ يعنى هرگاه دو امر با هم مقابله داشته باشند در اين مقام احد امرين لازم است ، يعنى با اراده احدهما و كراهت ديگرى يا عكس آن لازم است ؛ پس هر يك از متقابلين را اين معنى معتبر است ، و اين حكميست كه اختلاف نموده‌اند در اين ، پس به آنچه مذكور شد قومى رفته‌اند . و گفته‌اند جمعى ديگر كه ارادهء شىء نمودن اصل و نفس كراهت ضدّش است ، و اين غلط است ، و از باب اخذ بالعرض است مكان بالذّات ، از جهت آن كه اراده شىء بالعرضش افتاده كراهت ضدّش « 2 » نه آن كه عين آن باشد .

و احتمال دارد كه معنى قول مصنّف - رحمه اللّه - كه گفته : « و احدهما لازم مع التّقابل » ، يعنى يكى از اين دو امر مصلحت يا مفسده لازم علم است / * ب / 139 / قطعا ، از جهت آن كه معلوم مشتمل است

( 1 ) . كشف المراد ( 2 ) . كذا عبارت مشوّش است