علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥٤

مسألهء سيزدهم در انواع احساس است

جهت آن كه ممتنع است كه بيرون آيد از جسم يا صغر چشم حجمى كه متّصل شود از آن يك چشم زدن به كره ثوابت .

و ايضا حركت شعاعى نيست طبيعى از جهت عدم اختصاص آن به جهتى دون جهتى و طبيعى مختصّ يك جهت است ، و هرگاه طبيعى نباشد قسرى « 1 » نيز نخواهد بود ، چنانچه گذشت كه قسرى « 2 » جائيست كه طبيعى باشد ، و ظاهر است كه شعاع شعورى ندارد ، و حركت آن شعاع ارادى نيست . و ايضا خروج شعاع باطل است از جهت آن كه شعاع امر لطيفى خواهد بود البته ، پس لازم خواهد بود تشويش آن در وقت هبوب « 3 » رياح ، پس حاصل نمىشود رؤيت آنچه مقابل است .

و امّا ثانى كه به انطباع باشد باطل است ، از جهت استحالهء انطباع كبير در صغير . و در اين بعينه نظر است ، و سابق بر اين چون از شيخ المقدّسين بهاء الملّة و الدّين - قدّس سرّه - در تحقيق ابصار عبارتى مشهور به نظر رسيد كه در بعضى امالى خود قلمى نموده‌اند و داعى چيزى نوشته بودم بر كلام ايشان ، و در اين مقام چون مناسب بود قلمى شد تمام آن .

امّا تحقيق شيخ به اين عبارت است : « الخلاف المشهور فى أنّ رؤية الوجه فى الصّيقل ، هل هو بالانعكاس عنه أو بالانطباع فيه ؟ و الدّليل من الجانبين لا يكاد يسلّم من خدش .

و لكاتب الحرف [ الف - 135 ] دليل على أنّه بالانطباع لا بالانعكاس ،

( 1 ) . نسخه‌ها : قصرى ( 2 ) . نسخه‌ها : قصرى ( 3 ) . هبوب : وزيدن