علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٨

مسألهء ثالثه در بحث از ؟ ؟ مركّبات است

و طبقه دويم : طبقهء طينيّه است ، از جهت امتزاج با آب .

و طبقهء سيم : « 1 » طبقه‌اى است كه مستولى نيست در آن آب ، و منكشف است كه برّ است « 2 » و جبل .

مسألهء ثالثه در بحث از ؟ ؟ مركّبات است

مسألهء ثالثه در بحث از ؟ ؟ مركّبات است

قال : و امّا المركّبات فهذه الاربعة اسطقساتها . « 3 »

چون فارغ شد مصنّف - رحمه اللّه - از بحث از بسايط ، شروع نمود در بحث از مركبّات ، و ابتدا به ذكر بسايط به اين سبب نمود كه ماده مركّباتند . بدان اين را كه مركبّات مركّبند از اين عناصر اربعه ، از جهت آن كه عنصر واحد بسيط است و واقع نمىشود تفاعل به سبب آن ، پس لا بدّ است از تعدّد اينها . و چون دلالت نموده استقرا و تجسّس بر انتفاء صلاحيّت فعل و انفعال در ماعداى كيفيّات اربع - يعنى حرارت و برودت و رطوبت و يبوست - و آنچه منسوب به اينها باشد ، پس واجب است تحقّق تفاعل در اين اربعه و آنچه حامل اين اربعه است ، و اينها در آن مىباشند ؛ پس اسطقسات اين عناصر اربعه‌اند نه غير اينها .

و اين عناصر را از جهت اين كه اجزاء عالمند « اركان » مىگويند ، و از جهت آن كه مركبّات از معادن و نبات همه مركّبند از اينها « اسطقسات » مىگويند .

( 1 ) . م : - طبقه سيم ( 2 ) . ن : صحرّاست ( 3 ) . كشف المراد / 163