علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٤

مسألهء ششم در نفى جزء لايتجزّى است

همچنين فرض مىشود دايره فوق دايره تا مساوى منطقه فلك اعظم باشد با عدم زيادتى اين اجزا از دايرهء قطبيّه كه اوّلا فرض شده بود ، و اين بالبديهة باطل است .

و اگر ملاقات ننموده‌اند ظواهر اجزاء آن دايره به هم ، ليكن ملاقات نموده‌اند بواطن آنها ، پس لازم مىآيد انقسام از جهت آن كه آن جانب اجزاء كه به هم ملاقات نموده‌اند غير آن جانبىاند كه ملاقات ننموده‌اند . و اگر اين دايره دايره حقيقيه نيست ، پس بعضى از اطراف بلند و بعضى پست خواهد بود ، و دندانه‌دار مىشود . پس اگر منخفض پر شده باشد به جزء بدون زيادتى و كمى ، پس دايره حقيقة خواهد بود ، و مفسده مساوى بودن دايره صغيره و كبيره لازم مىآيد ، و الّا اگر چنان باشد كه باطن اجزا ملاقات نموده باشد بدون ظاهر آن اجزا نيز انقسام لازم مىآيد .

و قايلين « 1 » به جزء گفته‌اند كه دايره منتفى است ، و گفته‌اند حسّ غلط مىكند [ كه ] دواير مفروضه شكل مضرّسند ، يعنى پستى و بلندى دارند . و اين به نحوى است كه انقسام لازم نمىآيد ، و چون صغير است هر يك از آن اضراس مرئى نمىشود ، مثل ذرّات مبثوثه در جوّ و اصوات خفيه كه از صغر محسوس نمىشوند .

قال : و النّقطة عرض قائم بالمنقسم باعتبار التّناهى . « 2 »

اين جواب از حجّت كسيست كه اثبات جزء نموده ، و تقرير آن

( 1 ) . ن : قابلين ( 2 ) . كشف المراد / 145