علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧١

مسألهء رابعه در احكام جزء است

مجموع جنس و فصل محسوس باشند ، پس امرى عارض اين هر دو نخواهد بود ، بلكه آن مرئى اصل « 1 » مجموع جنس و فصل است ، و رؤيت مقوّم و متحصّل به اين هر دو است و از تركيب آن امور است « 2 » و حقّ آن است كه جنس و فصل ممتاز به وجود ذهنيند و لهذا محمول به هم مىشوند .

قال : و اذا اعتبر عروض العموم و مضايفه فقد تتباين و قد تتداخل « 3 » .

يعنى : اجزاء ماهيّت به اعتبار عروض عموم و مضايفش اعنى خصوص منقسم مىشود به متداخله و متباينه ، از جهت آن كه اجزاء ماهيّت يا آن است كه بعضى اعمّ از بعضيند ، پس اين را متداخله مىگويند ، و الّا آن را متباينه مىگويند .

و متداخله :

[ اول ] : يا آن است كه اعمّ است مطلقا ؛

[ دوم ] : يا اعمّ من وجه است .

قسم اوّل كه اعمّ مطلق است [ 1 ] : يا متقوّم و متحصّل است به خاصّ و جارى مجراى موصوف است ، و خاصّ به منزلهء صفت است [ 2 ] : يا برعكس است .

اوّل كه متقوّم به خاصّ باشد ، پس :

[ الف ] : يا عامّ جنس است و خاصّ فصل است ، مثل حيوان ؛

[ ب ] : يا از نحو جنس و فصل نيستند ، بلكه مثل موجود است - كه

( 1 ) . م : + به ( 2 ) . م ، الف : - و از تركيب . . . است ( 3 ) . كشف المراد / 92