مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٦
فصل چهاردهم ورود بلدهء عظيم‌آباد
فصل چهاردهم ورود بلدهء عظيم‌آباد
فصل چهاردهم ورود بلدهء عظيم‌آباد
يوم هفتم شهر ذى القعدة الحرام از سنهء مذكوره وارد عظيم‌آباد شديم ، بعضى از دوستان استقبال كردند ، و حسب الخواهش اولاد همشيرهء جناب ميرزا غلام حسين خان سابق الذكر كه به تقريب وصلت عاليشان امير على خان برادر خود با صبيّهء اردلى خاص نوّاب آصف الدوله مشهور به « مهاراجه جها و لعل » به آن بلده رفته بودند ، منزل كردم ، و آن اعظم بلاد صوبهء « بهار » « 1 » است ، و نام آن « پتنه » - به پاء فارسى و تاء مثنيّهء ساكنه ، و نون مفتوحه ، و هاء ساكنه - بوده است .
عظيم الشان خلف عالمگير پادشاه را اراده شد كه شهرى را به نام خود بنا نموده باشد ، چون اخراجات آن را تخمين كردند زياده بر كرور روپيه مىشد ، پادشاه آن بلده را به نام او موسوم و به عظيم‌آباد مشهور فرمود ، و لهذا آن شهر آباد و اصل « بهار » خراب و به منزلهء قريه شده است ، و حال پتنه نيز خوانده مىشود .
شهرى است فقرا پرور و نهايت رنگين و خوش آب و هواى « 2 » ، و انواع ملبوس و مأكول در آن مبتذل است كه از آنجا به اطراف و نواحى مىبرند ، و در حدود بنگاله بلكه هند ، شهرى به جامعيت آن كم است ، و اگر جنّة الهندش بنامند رواست .
( 1 ) . Bihar ( 2 ) هوا : « الف ، ب ، ج » .