مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٢
[ هند كشور زرخيز ]
بالذّات و بالعرض ؛ اطاعت و فرمان بردارى اجانب - خصوص اگر آن از قوم قزلباش باشند - مخمور است . معنى خود سرى و رياست را نفهميده‌اند ، و لهذا هركه از بيرون درآمده بر ايشان تاخته چندى حكومت كرده است ، چنان كه از ملاحظهء كتب تواريخ چون « سير المتأخّرين » و غيره معلوم مىشود .
و اما طوايف ديگر : پس « 1 » اگرچه شجاعت و دلاورى در آب و گل آنها سرشته است ، و لكن به جهت نبودن سردار و انعدام سامان از ايشان نيز امرى متمشّى نمىشود ، و اگر احيانا رئيسى به دست آنها آمده ، داد مردى و مردانگى را داده‌اند .
افسوس كه در اغلب اين طوايف به اقتضاى آب و هواى اين كشور ، نفاق خانه‌زاد است ، مصرع :
دارند اتفاق ولى از « 2 » نفاق هم
كمتر « 3 » برادرى را با برادر ، و فرزندى را با پدر دوست و مهربان يافته‌ام ، و همين مرحله باعث زبونى و خرابى سلسله بوده و خواهد بود .
[ هند كشور زرخيز ]
[ هند كشور زرخيز ]
و ديگر آنكه : هيچ كشورى مانند اين كشور زرخيز نيست ، دولت سلاطين اين ديار در جميع اعصار ضرب المثل بوده است ، نه در لباس و نه در خوراك و نه در ساير امور معيشت به خارج احتياج دارند ، بلكه ساير بلاد را
( 1 ) پس : در « د » نيامده است . ( 2 ) در : « د » . ( 3 ) مگر : « د » .