نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠
فن سيم از كتاب نفايس الفنون علم تصريف
اهل عربيت اتفاق كردند بدان كه ابراهيم لا ينصرفست بواسطه دو سبب يكى علميت دويم عجمه پس معرب واقع باشد چه اجماع ايشان در اين صورت حجت است و العلم عند اللّه .
فايده ششم در بيان معرفت معانى الفاظ بدانكه هر لفظى از پارسى يا تركى يا غير آن كه چون از معنى آن پرسند ، لفظى كه در جواب گفته شود معنى آن لفظ نيست ، بلكه لفظى ديگر است مرادف او كه به نسبت اشهر و اعرف است مثلا ماء و آب و سو و پانى الفاظ مترادفه‌اند كه به نسبت با عرب مآء اعرف است و به نسبت با اهل فرس آب و به نسبت ترك سو و به نسبت با هند پانى و به نسبت با قومى ديگر الى آخر . . و معنى او جسميست رطب سيال كه باجسام مختلفة الصور منقسم نشود . و تعبير از مفهومات اشياء صعوبتى دارد و اكثر از آن بىخبرند تا بحديكه اگر از ايشان پرسند كه معنى اللّه چيست گويند خدا و ندانند كه اللّه و خدا مرادف يكديگرند و معنى او ذاتى است كه استحقاق عبادت داشته باشد و السلام .
فن سيم از كتاب نفايس الفنون علم تصريف
فن سيم از كتاب نفايس الفنون علم تصريف
كه آن عبارت است اصولى كه در آن كميت ابنيه عرب و كيفيت اوزان و تغيرات لاحقه بدان را بدون اعتبار اعراب و بنا معلوم كنند و مراد ايشان با بنيه ابنيه صيغ كلمات عرب است ، و احوال كلمه از جهة ابنيهء اصل كلمه است باعتبار حروف و حركات و سكنات و هيئات آنچه عارض او شود از زيادت و نقصان و قلب و ابدال و غير آن و كلمه هرچند اسماء و افعال و حروف را شامل است ، اما بواسطه قلت تغير و تصرف در حروف ، التفات با بنيه حروف نكنند . و ابنيه اسم ثلاثى و رباعى و خماسى آمده است ، و ابنيه فعل ثلاثى و رباعى باشد ، دون خماسى ، جهت ثقل فعل خماسى ، و بيان اوزان ابنيه و تعبير از حروف اصول به ف و ع و ل كنند ، چنان كه گويند جمل بر وزن فعل است و نصر بر وزن فعل و جهت رباعى و خماسى لام ثانيه و ثالثه در آخر زيادت كنند ، چنان كه گويند جعفر بر وزن فعلل و سفرجل بر وزن فعللل و هرچه غير از اين حروف باشد آن را زيادت خوانند ، و آن زوايد را بعينها عند الموازنة بيارند ، چنان كه گويند اكرم بر