نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٤

تفسير فاتحة الكتاب

پس لام تفخيم به دو پيوستند اللّه شد و كعب الاخبار گفت :

كان داود ( ع ) الها الوها يعنى مولعا بمقالة فى كل احواله الهى الهى

و جعفر بن محمّد الصادق عليه السّلام فرمود كه اين نامى است كه حقتعالى از عالم غيب به قول آورد و از قول به قلم و از قلم بلوح و از لوح بوحى و از وحى به پيغمبر رسانيد از براى سكينت و وقار دل دوستان خود .

و رحمن و رحيم و راحم از رحمت مشتق‌اند همچه سلمان و سليم و سالم و ندمان و نديم و نادم .

و اما رحمن ابلغست از رحيم چه رحمن بر سبيل لزوم و دوام بود تا به حدى رسد كه هم چو طبيعى شود هم چو عطفان و غضبان .

و رحيم ابلغ است از راحم و رحيم نعتى است كه لازم منعوت بود بخلاف راحم و رحمت در اصل لغة رقت قلبست و تعطف و اما در اينجا عبارتست از ترك عقوبت عاصيان :

و بعضى گفتند ارادت خير است به بندگان .

و بعضى گفتند رحمن عام است از جهت معنى زيرا كه مراد به رحمن رازق است مر كافه بندگان را در دنيا و خاص است از جهت لفظ چه اين لفظ را بر غير حقتعالى اطلاق نكرده الا نادرا و رحيم خاص است از جهت معنى زيرا كه مراد به رحيم آنست كه او در روز قيامت مؤمنان را بيامرزد خاصة و عام است از جهة لفظ چه او را بر غير حق نيز اطلاق كنند .

و از اينجا گفته‌اند يا رحمن الدنيا و رحيم الاخرة نقل است از رسول كه پرسيدند كه معنى بسم اللّه الرحمن الرحيم چيست فرمود :

الله معبود يعافى عن كل داء و يعين على كل دواء الرحمن عفو لكل من آمن و الرحيم لمن تاب و آمن و عمل صالحا . .

و از ابن عباس نقلست :