نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٨

تفسير فاتحة الكتاب

آنكه اجمال پيش از تفصيل بود و اين سوره را ده نام است :

فاتحة الكتاب و ام القرآن و سبع المثانى و سورة الحمد و اساس القرآن و سورة الشفا و الشافيه و سورة الصلاة و سورة الكنز و سورة الوافيه

اما فاتحه بنابر آنكه افتتاح قرآن در مصحف بدوست و ابتداء بقرائت در نماز به دو كنند .

و اما ام القرآن بنا بر آنكه بقيه قرآن را به وجهى كه ياد كرده شد ازو بيرون آوردند .

چنان كه مكه را ام القرى خواندند جهت آنكه گويند اصل زمين آنموضع بود بقيه زمين را حقتعالى ازو بيرون كشيد .

و اما سبع المثانى جهت آن نام نهادند كه او هفت آيه است مشتمل بر مثانى چه اسماء و صفات حقتعالى دو قسم‌اند :

يكى آنكه دلالت مىكند بر عظمت او .

دوم آنكه دلالت مىكند بر رحمت و رأفت او :

بسم اللّه الرحمن الرحيم مشتمل است بر هر دو قسم . و شكر و ثنا بر دو قسم است :

يكى بر ذات و صفات او .

دوم بر آلاء و نعماء او و الحمد للّه مشتمل است بر هر دو قسم . و عالم دو نوع است عالم دنيا و عالم عقبى و رب العالمين مشتمل است بر هر دو . و رحمت دو قسم است :

يكى در دنيا و دوم در آخرت و رحمن و رحيم مشتملند بر هر دو و جزا بر دو چيز تواند بود :

يكى بر طاعت و دوم بر معصيت و مالك يوم الدين مشتمل است بر هر دو چه دين جزاست پيش اكثر . و طاعت دو قسم است :

يكى عبادت دوم عبوديت .