نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٢
فصل پنجم [ عيوب قافيه ]
و بعضى آن را احراف خوانند .
سيم اكفا - آن عبارتست از اختلاف حرف روى چنان كه در يكى لام باشد و در ديگرى حرف ديگر
چهارم آنكه قافيه مردفه را با غير مردفه جمع كنند چنان كه در آخر بيتى حبيب باشد و ديگرى محب .
پنجم آنكه قافيه مؤسسه را با غير مؤسسه جمع كنند چنان كه در آخر بيتى قابلا باشد و در ديگرى قرنفلا .
ششم - اختلاف حركت دخيل چنان كه با خاتم تخاصم جمع كنند .
هفتم - اختلاف حركت ما قبل ردف چنان كه بادين دين جمع كنند .
هشتم - اختلاف حركت ما قبل روى چنان كه با ورق شرق جمع كنند .
نهم تضمين - تضمين پيش ايشان عبارتست از آنكه معنى بيتى حاصل نشود يا روشن نگردد الا ببيتى ديگر چنان كه موصول در آخر بيت اول افتد وصله او در بيت دويم و امثال آن و اين تضمين غير آنست كه پيش عجم مستعمل است چه او را مجموع مستحسن داشته‌اند .
دهم رمل - و آن عبارتست از ارتكاب زحفى كه مثل آن در بحر روا نداشته‌اند يا تخليط بحرى بيحرى يا ضربى بضربى چنان كه عبيد بن الابرص كرده است در اين قصيده كه .
أقفر من أهله الملحوب * فالقطبّيات فالذّنوب « 1 »
چه اين بيت از مصراع ضرب خامس بسيط است و در اينجا كه :
فذاك عصر و قد أرانى * تحملني نهدة سرحوب « 2 »
بيت از ضرب سادس بسيط است و هم در اين جا كه :
أعاقر كذات رحم * أو غانم كمن يخيب « 3 »
( 1 ) ملحوب و دو كلمه بعد از ان نام سه موضع است ( 2 ) اسب بلند قامت و تيز رو ( 3 ) در بعضى كتب : اعاقر مثل ذات رحم اوغانم مثل من يخيب ، آورده‌اند كه از بحر ديگر نيست