نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٥
فصل اول در تعريف قافيه
فن دهم از كتاب نفايس الفنون علم قوافى كه آن معرفت اصول چند است كه از آنجا احوال قافيه شعر معلوم كنند و خلاصه اين فن در هشت فصل ايراد كرده شود . انشاء اللّه تعالى
فن دهم از كتاب نفايس الفنون علم قوافى كه آن معرفت اصول چند است كه از آنجا احوال قافيه شعر معلوم كنند و خلاصه اين فن در هشت فصل ايراد كرده شود . انشاء اللّه تعالى
فصل اول در تعريف قافيه
فصل اول در تعريف قافيه
بدانكه پيش اخفش كلمه آخرينست از بيت همچو اقرار و انكار گفته‌اند اين تعريف پسنديده نيست جهت آنكه قافيه متكاوس گاه بود كه از دو كلمه مركب باشد و زياده ، چنان كه در قد جبر الدين الاله فجبر كه قافيه از لام إله است يا از حركت او چنان كه معلوم شود ، و آن دو كلمه است با بعضى از كلمه ديگر و اين بر اخفش وارد نيست چه قسمت قافيه بمتكاوس و غيره بمذهب خليل است و پيش قطرب قافيه عبارتست از حرف روى كه شعر را بدان باز خوانند همچو لام در قصيده امرء القيس و دال در قصيدهء طرفه « 1 » و اين تعريف پسنديده نيست چه بنابراين بايد تكرار هيچ حرفى ديگر جز روى در قافيه لازم نباشد و نيز بايد كه با قايل قل جمع شود زيرا كه آخر هر دو لام است . و ابو الحسن محمّد بن كيسان گفته است كه قافيه عبارتست از حروف و حركاتى كه اعاده آن در آخر ابيات لازم بود ، و اين نزديك است به قول خليل . و پيش خليل عبارت است از اول حركتى يا حرفى كه بعد از او دو ساكن واقع شده باشد ، يكى از آن دو بعد از آنحرف يا حركت بود و ديگرى در آخر بيت ، همچون كه شيبانا كه قافيه از باست يا از حركت او تا آخر و بعد از آن دو
( 1 ) - قصيده امرء القيس قفانبك من ذكرى حبيب و منزل و قصيده طرفه لخولة اطلال ببرقه ثهمد