نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٣

فصل سيم در بحور پارسيان

دل را ببرد لبان تو بىبها * بها بيار و لبان را به من سپار

و مربع را يكعروضست مخبون چنان كه :

به حق خوبى رويت كه از غمان برهانى

و متقارب در اصل هشت بار فعولن است و او را مثمن مسدس و و مربع استعمال كنند و مثمن را دو عروضست اول سالم و او را دو ضرب است يكى مسبغ چنان كه :

به بالا نگارا چه آزاده سروى * و ليكن برخساره مانند گل نار

دوم مانند عروض چنان كه اين ضعيف گويد :

ز عشق تو تا زنده‌ام بر نگردم * اگر رد كنى ور قبولم تو دانى

عروض دوم محذوف او را دو ضربست اول مقصور چنان كه اين ضعيف گويد :

چنان مستمندم بديدار تو * كه از شرح آن قاصر آيد زبان

دوم محذوف چنان كه :

بنام خداوند جان و خرد * كزين برتر انديشه بر نگذرد

و مسدس را يكعروض است محذوف و با مقصور جمع شود و ضرب او يا مقصور بود چنان كه :

از آنخط مشگين يار * شد آنماهش اندر محاق

يا محذوف چنان كه :

بسوداى زلفت بتا * هميشه اسير غمم

و مربع را يكعروضست صحيح و ضربش مانند آن چنان كه :

عيانشد نهانم * ز رنگ رخانم

و قريب - در اصل مفاعيلن مفاعيلن فاعلاتن است دو بار و تمامت اجزاء او مكفوف باشد و بر دو نوع آيد موفور يا اخرب و موفور را « 1 » يكعروضست و يكضرب هر دو مقصور چنان كه :

( 1 ) اخرب و اخرم آن است كه از اول وتد يك حرف بيندازند چون ميم مفاعيلن و *