نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٩

فصل سيم در بحور پارسيان

ز فروغ تاب رويش دل و جان شود منور * ز نسيم تار مويش دو جهان معطر آيد

و مسدس نيز دو نوع است سالم و مخبون . سالم را دو عروضست اول مقصور و ضربش مانند او چنان كه اين ضعيف گويد :

اى ز حالت حال من يكسر تباه * وى ز زلفت همچو شب روزم سياه

دوم محذوف و ضربش مانند او چنان كه اين ضعيف گويد :

اى نواى نام تو در هر دهن * وى اسير عشق تو هر مرد و زن

و مخبونرا نيز دو عروض است اول مخبون معرا و ضربش مانند او چنان كه :

طرب‌انگيز مىآور بصبوحى * كه حريف است و بهار است و جوانى

دوم مخبون مقصور و ضربش مانند او چنان كه اين ضعيف گويد :

دلم از عشق تو شد خسته و ريش * تو مكن جور بر اين عاشق خويش

و مربع او هم دو نوع است سالم و مخبون . سالمرا يك عروض است صحيح و ضربش مانند او چنان كه اين ضعيف گويد :

دلبرا حالم چه دانى * از چه با من سر گرانى

و مخبون را يكعروض است مخبون معرا و ضربش مخبون مسبغ بر وزن فعلاتان چنان كه ( ع ) :

سخن من كه رساند * بر آنماه دلارام

و سريع در اصل مستفعلن متسفعلن مفعولات است دو بار و جميع اركان او را مطوى استعمال كنند و او را دو عروض است اول مطوى موقوف بر وزن فاعلان و ضربش مانند او چنان كه اين ضعيف گويد :

تا شده‌ام دور ز ديدار يار * روز و شبم از غم او بىقرار

دوم مطوى مكسوف بر وزن فاعلن و او را دو ضرب است اول مطوى و موقوف چنان كه :

چون نزنم دست بفتراك تو * چون دگرى نيست مرا دستگير