نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٨

فصل سيم در بحور پارسيان

و مثمن مخبون را پنج عروضست و هفت ضرب اول مخبون معرا بر وزن فعلاتن و او را دو ضربست اول مانند او چنان كه :

چه كنم هر چه كنم با تو نمىدارد سودم * بجز اين چاره ندارم كه ز عشقت بگريزم

دوم مشعث بر وزن مفعولن و تشعيت آنست كه عين فاعلاتن را و حذف كنند چنان كه :

به دو رخ ماه تمامى به دو زلفك چه عبيرى * به دو لب شكر و قندى به دو چشمك بادامى

عروض دويم - مخبون و مقصور و ضرب او مانند او بر وزن فعلان چنان كه :

منم از عشق بتى مانده بتيمار و به درد * كه برخ ماه تمام است و بدل سنگ رخام

عروض سوم - مخبون و محذوف بر وزن فعلن و او را دو ضرب است اول مانند او چنان كه اين ضعيف گويد :

كه كند از من بيچاره بآمل گذرى * كه رساند ز من خسته بيارم خبرى

دوّم مخبون و محذوف و مسكن چنان كه :

نكشم جور كسى كو نه وفادار بود * ندهم دل به كسى كو نكند دلدارى

عروض چهارم - مخبون و محذوف و مسكن و ضربش مانند او چنان كه اين ضعيف گويد :

تا چه آيد به من از هجر تو اى بينائى * تا چه بينم من ازين درد و غم تنهائى

و در اينجا ركن اول غير مخبون باشد و باقى مخبون .

عروض پنجم - مخبون محذوف مطموس بر وزن فع و طمس آنست كه متحرك اول را از وتد مجموع ساكن كنند و باقى را بيندازند و او را يكضرب باشد محذوف مطموس بر وزن فاع چنان كه :

دهن كوچك چون تنگدل عاشق * نه كه چون حقه آگنده بمرواريد

و متأخران در مثمن وزنى خوش بيرون آورده‌اند يكجزو مشكول بر وزن فعلات و دويم مخبون چنان كه اينضعيف گويد :