نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٢

فصل دوم در بيان بحور اشعار عرب و عروض و ضرب و زحاف آن

اقبلت فلاح لنا * عارضان كالبرد

تمامت اجزاى او مطويست .

و مجتث - در اصل مستفعلن فاعلاتن فاعلاتن است دو بار اما مجزو استعمال كنند و او را يك عروضست و يكضرب چنان كه :

البطن منها خميص * و الوجه مثل الهلال

و متقارب فعولن است هشت بار و او را دو عروضست و شش ضرب عروض اول سالم و او را چهار ضرب است اول مانند او چنان كه :

فامّا تميم تميم بن مرّ * فالقاهم القوم رويى نياما

دويم مقصور بر وزن فعولن چنان كه :

و ياوى الى نسوة يائسات * و شعث مراضيع مثل السعال

سيم - محذوف بر وزن فعل چنان كه :

و اروى من الشعر شعرا عويصا * ينسّى الرّواة الذى قدرووا

چهارم - ابتر بر وزن فل چنان كه :

خليلىّ عوجا على رسم دار * خلت من سليمى و من ميّه

عروض دويم مجزو و او را دو ضربست اول مانند او چنان كه :

امن دمنة اقفرت * لسلمى بذات الغضا

دويم ابتر چنان كه :

تعفّف و لا تبتئس * فما يقض يأتيكا

و متدارك - فاعلن است هشت بار و او را دو عروضست و چهار ضرب : عروض اول سالم و او را يكضربست مانند او چنان كه :

جاءنا عامر صالحا سالما * بعد ما كان من فاسق عامر

عروض دويم مجزو و او را سه ضربست اول مرفل مخبون بر وزن فعلان چنان كه