نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤١

فصل دوم در بيان بحور اشعار عرب و عروض و ضرب و زحاف آن

و بعضى اين عروضرا ضرب ديگر ثابت كرده‌اند مقطوع چنان كه :

ما هيّج الشوق من مطوّقه * اوفت على بانة تغنينا

عروض دوم - منهوك موقوف بر وزن مفعولان چنان كه جزا بنى عبد الدار

عروض سيم - منهوك مكسوف بر وزن مفعولان چنان كه ويلم سعد سعدا

و خفيف - در اصل فاعلان مستفعلن فاعلاتن است دو بار و او را سه عروض است عروض اول - سالم و او را دو ضربست اول مانند او چنان كه :

حلّ اهلى ما بين درنا فبادوا * لا وحلت علويّه بالسخال

دويم محذوف چنان كه :

ليت شعرى هل ثمّ هل اتينهم * او يحولن من دون ذاك الردى

عروض دويم محذوف و او را يكضربست مانند او چنان كه :

ان قدرنا يوما على مالك * ننتصف منه او ندعه لكم

عروض سيم - مجزو و او را دو ضربست اول مانند او چنان كه :

ليت شعرى ماذا ترى * امّ عمرو فى امرنا

دوم مكسوف مخبون بر وزن فعولن چنان كه :

كلّ خطب ان لم تكو * نوا غضبتم يسير

مضارع - در اصل مفاعيلن فاعلاتن مفاعيلن است دو بار ليكن مجزو استعمال كنند و او را يك عروضست و يكضرب چنان كه

دعانى الى سعاد * دواعى هوى سعاد

و صدر و ابتداى اين بيت مكفوف است و تقطيع او مفاعيل فاعلاتن است دو بار مقتضب - مفعولاتن مستفعلن مستفعلن است دو بار و او را يك عروضست و يكضرب هر دو مطوى چنان كه :