نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٩

فصل دوم در بيان بحور اشعار عرب و عروض و ضرب و زحاف آن

دو ضربست اول مانند او چنان كه :

دار لسلمى اذ سليمى جارة * قفر ترى آياتها مثل الزّبر

و دويم مقطوع چنان كه :

القلب منها مستريح سالم * و القلب منّى جاهد مجهود

عروض دوم - مجزو سالم و او را يكضربست مانند او چنان كه :

قد هاج قلبى منزل * من امّ عمرو مقفر

عروض سيم - مشطور و مشطور آنست كه يك مصراع انداخته باشند پس عروض و ضرب هر دو يكى شود چنان كه :

ما هاج احزانا و شجوا قد شجا

عروض چهارم - منهوك و نهك آنست كه از هر مصراع دو جزء بيندازند پس هر مصراعى يك بار مستفعلن باشد چنان كه : يا ليتنى فيها جذع

و رمل در اصل فاعلاتن است شش بار ليكن تمام مستعمل نيست و او را دو عروضست و شش ضرب عروض اول محذوف بر وزن فاعلن و او را سه ضرب است اول تام بر وزن فاعلاتن چنان كه

مثل سحق البرد عفّا بعدك ال * قطر مغناه و تاويب الشمال

دويم مقصور بر وزن فاعلان چنان كه :

ابلغ النّعمان عنّى مالكا * انّه قد طال حبسى و انتظار

سوم مانند عروض چنان كه :

قالت الخنساء لمّا جئتها * شاب رأسى بعد هذا و اشتهب

عروض دوم - مجزو و او را سه ضرب است اول مسبغ بر وزن فاعلاتان چنان كه

لان حتّى لو مشى الذ * رّ عليه كاد يدميه

دويم مانند عروض چنان كه