نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٨

فصل دوم در بيان بحور اشعار عرب و عروض و ضرب و زحاف آن

دويم احذ مضمر چنان كه :

و لانت اشجع من اسامة اذ * دعيت نزال و لجّ فى الذعر

عروض سيم - مجزو و آن را چهار ضربست اول مرفل و ترفيل آنست كه در آخر ركن سبب خفيف را زياد كنند پس متفاعلن متفاعلاتن شود چنان كه :

و لقد سبقتهم الىّ * فلم نزعت و انت آخر

دوم مذال بر وزن متفاعلان چنان كه :

ابنىّ لا تظلم بمكّة * لا الكبير و لا الصّغير

سيم مانند عروض چنان كه :

و اذا افتقرت فلا تكن * * متخشّعا و تجمّل

چهارم مقطوع پس متفاعل شود نقل كنند با فعلاتن چنان كه :

و اذا هم ذكروا الاسا * * ءة اكثر و الحسنات

و هزج - مفاعيلن است شش بار واو را يكعروضست مجزو و دو ضرب : اول مانند عروض چنان كه :

عفا من آل ليلى السه * ب فالاملاح فالغمر

دويم مجزو محذوف بر وزن فعولن چنان كه :

و ما ظهرى لباغى الضي * م بالظّهر الذّلول

و از اخفش ضربى ديگر ثابتست مقصور بر وزن مفاعيل و اين ابيات كه از امير المؤمنين عليه السلام نقل مىكنند استشهاد آورده :

بنو آدم كالنبت و نبت الارض لونان * فمنهم شجر المحلب و الكافور و البان

و منهم شجر ينضح طول الدّهر قطران

و رجز - مستعفلن شش بار و او را چهار عروضست و پنج ضرب اول سالم و او را