نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٦

فصل دوم در بيان بحور اشعار عرب و عروض و ضرب و زحاف آن

عروض سيم - محذوف و مخبون بر وزن فعلن و خبن اسقاط حرف دويم است از سبب خفيف چون در اوّل ركن افتد و او را دو ضربست اول مانند او چنان كه :

للفتى عقل يعيش به * حيث تهدى ساقه قدمه

دويم - اصلم و صلم حذف است با قطع همچو اتبر و بعضى اين رابتر خوانند چنان كه :

ربّ نار بتّ ارمقها * تقضم الهندىّ و الغار

و بسيط در اصل مستفعلن فاعلنست چهار بار ، و او را سه عروضست و شش ضرب .

عروض اول - مخبون و او را دو ضربست اول مانند او چنان كه :

يا حار لا ارمين منكم بداهية * لم يلقها سوقه قبلى و لا ملك

دويم مقطوع بر وزن فعلن چنان كه :

قد اشهد الغارة الشعواء تحملنى * جرداء مقرونة اللحيين سرحوب

عروض دوم - مجزو سالم و او را سه ضربست اول مانند او چنان كه :

ماذا وقوفى على ربع عفا * مخلولق دارس مستعجم

دوم مذال بر وزن مستفعلان و اذاله آنست كه بر وتد مجموع چون در آخر افتد حرفى زياده كنند چنان كه :

انّا ذممنا على ما خيلت * سعد بن زيد و عمروا من تميم

سيم - مقطوع بر وزن مفعولن چنان كه : ( بيت )

سيروا معا انّما ميعادكم * يوم الثلثاء بطن الوادى

عروض سيم - مجزو مقطوع و او را يكضربست مانند او چنان كه :

ما هيّج الشوق من اطلال * اضحت قفارا كوحى الواحى

و وافر مفاعلتن است شش بار و او را دو عروضست و سه ضرب :