نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٠

فصل اول [ بيان مقدمات ]

بيست و چهارم عكس چنان كه :

گذرى كردم وقتى بهرى * بهرى وقتى كردم گذرى

بيست و پنجم - تكرار و آن دو نوعست يكى آنكه در هر بيتى لفظى گويند و در بيتى ديگر بر اثر همان لفظ تكرار مىآورند ( بيت )

باران قطره قطره همى بارم اى نگار * هر روز خيره خيره ازينچشم اشگبار

ز آن قطره قطره قطرهء باران همى خجل * ز آن خيره خيره خيره دل من ز هجر يار

دوم آنكه قافيه را دو بار باز بگويند ( بيت )

زهى مخالفت ملك تو خطاى خطا * زهى موافقت صدر تو صواب صواب

فن نهم از كتاب نفايس الفنون علم عروض

كه آن عبارتست از معرفت اصولى چند كه از آنجا احوال بحور و اوزان شعر معلوم كنند و خلاصه اينعلم را در سه فصل ايراد كنيم انشاء اللّه تعالى .

فصل اول [ بيان مقدمات ]

در بيان مقدمات . بدانكه بحر در لغت شق است چنان كه گويند بحرت اذن النّاقة اى شققتها و دريا را به جهت آن بحر خوانند كه شق است در زمين ، و باصطلاح وزنى است مخصوص كه از اركان مخصوصه متالف شده باشد ، و شعر در لغت ادراك است و باصطلاح كلاميست موزون كه از قصد صادر شده باشد ، و شعر را بيت به جهت آن خوانند كه قوام بيوت اهل باديه بسه چيز است : ريسمان و ميخ و شقها و قوام شعر نيز بسه چيز است سبب و وتد و فاصله . اما سبب عبارتست از دو حروف كه اول آن متحرك بود پس اگر دويم آن ساكن بود آن را سبب خفيف خوانند همچو لن و اگر دويم نيز متحرك باشد آن را سبب ثقيل خوانند همچو لك و وتد