نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٦

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

اى آنكه جفات عادت و خوست * طبع تو ستمگر و جفا جوست

چندين ستم و جفا نه نيكو است * آخر بسرم گذر كن اى دوست

انگار كه خاك آستانم

و باشد كه بعد از هفت مصراع رجوع كنند و گاه باشد كه سه مصراع بر يك قافيه بگويند و بعد از آن يك بيت بياورند از آن خود يادگرى و با قافيه اصلى رجوع كنند .

سيزدهم - تلميع و آن عبارتست از آنكه يك بيت يا بيشتر بتازى گويند و يكى يا بيشتر بپارسى چنان كه « بيت » :

خداوندا ترا در كامرانى * هزاران سال بادا زندگانى

و قاك الله نائبة الليالى * و صانك من ملمّات الزّمان

يا يك مصرع بتازى گويند و يك مصرع بپارسى :

اى برده فراق تو دل و جان رهى را * ارحم فلقد صيّرنى العشق اسيرا

چهاردهم - تقطيع و آن عبارتست از آنكه در بيت كلماتى بيارند كه حروف هيچيك از آن در نوشتن نه‌پيوندد و انرا مقطع خوانند چنان كه :

زار و زردم ز درد آن دادار * درد دادار زرد دارد و زار

پانزدهم - توصيل و آن عبارت است از آنكه در شعر كلماتى بيارند كه هيچ حروف كلمه از آن جمله در نوشتن گسسته نباشد و آن شعر را موصل خوانند چنان كه حريرى گفت :

فتنتنى فجّننتنى تجنّى * بتجن يفتّن غبّ تجنّ

و از پارسى چنان كه :

تن عيشم نحيف گشت برنج * كل بختم نهفته گشت بخار

شانزدهم - حذف و آن عبارتست از آنكه متكلم در نظم يا در نثر تكلف كند تا يك حرف معين يا دو حرف يا زياده در تركيب او نباشد و آن را مجرد نيز