نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٩

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

مغناك للراجى حمى * و ذراك للاجى حرم

و از پارسى :

اى منور ز تو نجوم جلال * وى مقرّر به تو رسوم كمال

چهارم - ترصيع با بجنيس چنان كه :

الكووس فى الراحات * و النفوس فى الراحات

و چنان كه :

بيمارم و كار زار و تو درمانى * بيم آرم و كارزار و تو درمانى

پنجم - تسجيع و آن بسه قسمست سجع متوازى و آن عبارتست از آنكه در دو قرينه يا بيشتر يا در آخر دو مصرع وزن را رعايت كنند با اختلاف حرف اخير چنان كه و نمارق مصفوفه و زرابى مبثوثة و چنان كه گوى باخته و اسب تاخته و از نظم چنان كه :

در سجودت نوان شوند به پيش * بر وجودت روان كنند نثار

و سجع مطرف و آن چنان باشد كه در آخر دو قرينه يا بيشتر كلماتى بيارند كه در آخر حرف متفق باشند و عدد حروف مختلف بود چنان كه :

ما لكم لا ترجون لله وقارا و قد خلقكم اطوارا و جنابه محط الرجال و مخيم الامال و فلان را كرم بسيار است و چيز بىشمار و چنان كه

آردت فتح در مكان امكان * دهدت كوه بر وقار اقرار

و سجع متوازن و آنچنان باشد كه از اول دو قرينه تا آخر يا از اول دو مصراع تا آخر ، كلماتى بيارند كه هر يك نظير خويش را به وزن موافق باشد ليكن به حرف روى مختلف چنان كه حقتعالى فرمود و اتيناهما الكتاب المستبين و هدينا هما الصراط المستقيم كه در برابر اتيناهما هديناهما گفت و در برابر كتاب صراط در برابر مستبين مستقيم و از نظم تازى :

و ما ذقت الا ماء جفنى مشربا * و ما نلت الّا لحم كفىّ مطعما