نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٨

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

انيق البراعه چه اگر عين هر دو كلمه متحد بودى از قبيل تجنيس تصحيف بودى و اگر لام دو هر دو متفق بودى از قبيل تجنيس مضارع بودى و چون چنين نبود لاجرم مذبذب شد .

دوم اشتقاق و آنچنان باشد كه الفاظى چند ذكر كنند كه آن مجموع در لغت راجع با يك كلمه اصل باشند و حروف همه متقارب متجانس بود و بعضى اين قسم را اقتضاب خوانند چنان كه حقتعالى فرموده و اقم وجهك للدين القيم و چنان كه فروح و ريحان و جنة نعيم و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده ذو الوجهين لا يكون وجيها و از نظم چنان كه :

و انّى لاستحيى من المجد ان ارى * حليف غوان او اليف اغانى « 1 »

و از پارسى :

نواى تو اى خوب ترك نوايين * در آورد در صبر من بينوائى

رهى گوى خوش ور نه بس راهوى زن * كه هرگز مبادم ز عشقت رهائى

ز وصفت رسيد است شاعر بشعرى « 2 » * ز نعتت گرفتست راوى روائى

و بعضى اين قسم را نيز از اقسام تجنيس شمرده‌اند .

سيم ترصيع و آنچنان بود كه سخن را به چند بخش كنند و هر لفظيرا در برابر لفظى بيارند كه در وزن و حرف اخير متفق باشند چنان كه ان الابرار لفى نعيم و ان الفجار لفى جحيم

و از نظم عربى :

يا بانى الفخر الاشمّ * يا ثانى البحر الخضم

انت المقدّم فى الهدى * انت المعظّم فى الامم

( 1 ) غوانى جمع غانيه زن زيبا روى و اغانى جمع اغنيه سرودهاست ( 2 ) شعرى بالف اسم ستاره است