نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٧

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

نوشت غرّك عزّك فصار قصار ذلك ذلّك فاخش فاحش فعلك فعلّك تهدى بهذى و مشهور آنست كه اينكلمات عبد اللّه طاهر گفته است و از نظم عربى

به عاد اعلام العلوم عواليا * و اصبح اثمان الثّناء غواليا

و از پارسى اينضعيف گويد :

از خال تو بس حال پريشان دارم * و ز غم تو غمهاى فراوان دارم

تجنيس متشابه چنان كه اذا ملك لم يكن ذاهبة فدعه فدولته ذاهبة فرق ميان اين تجنيس و تجنيس تام آنست كه در تجنيس تام نشايد كه احد اللفظين مركب باشد .

هشتم - تجنيس مفروق چنان كه :

كلّكم قد اخذ الجام و لا جام لنا * مالّذى ضرّ مدير الكاس لو جاملنا

و از پارسى :

خواهم كه دمى سينه بر آن سينه نهم * بر لعل لبت بوسه كم از سى ننهم

و فرق ميان مفروق و متشابه آنست كه لفظ اول در مفروق مخالف لفظ دوم است در كتابت و بعضى اين هر دو را تجنيس مركب خوانند .

نهم - تجنيس اشارت و آن چنان باشد كه لفظ را اظهار نكند چنان كه

حلقت لحية موسى باسمه * و بهرون اذا ما قلبا

و چنان كه اذا عنيت الكرامات فمثله النّوم فات چه اين اشارت بدانست كه الكرى مات « 1 » .

دهم - تجنيس مشوش و آن هر تجنيسى را گويند كه در او دو نوع از صفت باشد كه اطلاق احدى برو اولى از ديگرى نباشد چنان كه فلان مليح البلاغه

( 1 ) كرى خواب است و مات مرد يعنى چون خواهى ببزرگى رسى ترك خواب بايد كرد .