نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٤

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

بلكه از تست چرخ را تمكين * بلكه از تست ماهرا اظهار

چهارم تشبيه مشروط چنان كه :

ماهى ار ماه ناورد كاهش * چرخى ار چرخ نشكند زنهار

عزما به مثل النّجوم ثواقبا * لو لم يكن فى الثّاقبات افول

پنجم تشبيه اضمار و آن عبارتست از آنكه شاعر چيزى را به چيزى مانند كنند و ظاهر چنان نمايد كه مقصود چيزى ديگر است و مقصود خود آن بود چنان كه

و من كنت بحرا له يا علىّ * فلم يقبل الدّرّ الا كبارا

و از پارسى چنان كه :

گر تو چرخى چرا عدو است نگون * ور تو ماهى چرا عدو است نزار

ششم تشبيه تسويه و آن عبارتست از آنكه شاعر يك صفت از صفات خويش و يك صفت از صفات مشبه به بگيرد و هر دو را بيك چيز مانند كند كه هم از آنقبيل باشد چنان كه

صدغ الحبيب و حالى كلاهما كالّليالى * و ثغره فى صفاء و ادمعى كالّلالى

و از پارسى چنان كه :

جاى خصمت چه جاى تست رفيع * آن تو تخت و آن خصمت دار

هفتم تشبيه الكنايه و آن عبارتست از آنكه شاعر از مشبه كنايت كند بر مشبه به چنان كه :

بدت قمرا و مالت خوط بان * و فاحت عنبرا و رنت غزالا

و از پارسى چنان كه :

چون تو در روز شب كنى پيدا * چون تو بر خاك گل كنى ديدار

شام گردد چو صبح زرد لباس * صبح گردد چو شام تيره شعار

و چنان كه :

فامطرت لؤلؤا من نرجس و سقت * وردا و عضّت على العنّاب بالبرد