نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٢

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

بالفاظى كه مردم پندارند كه هجو است و بعد از آن بمدح باز آيد چنان كه :

لا تقل بشرى و لكن بشريان * غرّة الدّاعى و يوم المهر جان

و از پارسى :

اثر خواجه نخواهم كه بماند بجهان * خواجه خواهم كه بماند بجهان در اثرا

بيست و هفتم - تضمين و آن عبارتست از آنكه شاعر مصراعى يا بيتى يا دو بيت از آن ديگرى در ميان شعر خود بيارد بر سبيل مثل و عاريت و بايد كه آن بيت سخت مشهورى بود و اگر نه بدان اشارت كند چنان كه

ذنبى كبير و عذرى فيه متّضح * و العذر عند كرام النّاس مقبول

و اين ضعيف در آخر غزلى گفته :

سر عشقت داشتم پنهان و ليك * ز آه سرد و ناله دلسوز من

صحّ عند النّاس انّى عاشق * غير ان لم يعلموا عشقى لمن

بيست و هشتم - تلميح و آن عبارتست از آنكه بفحواى كلام بمثلى ساير يا شعرى نادر يا قصه مشهور اشارت كنند بىذكر آن چنان كه

المستغيث بعمرو عند كربته * كالمستغيث من الرّمضاء بالنّار

و از پارسى چنان كه

حكايت شتر و ماهتاب و اعرابى * شنيده‌ام كه شنيده است شاه بنده نواز

بيست و نهم - اشارت كه آن را وحى نيز خوانند و آن عبارتست از آنكه لفظ اندك مشتمل باشد بر معانى كثيره بايما چنان كه فاوحى الى عبده ما اوحى

سى ام - سلب و ايجاب آن عبارتست از آنكه در يك بيت نفى چيزى كنند و اثبات آن چنان كه :

و ننكر ان شئنا على النّاس قولهم * و لا ينكرون القول حين نقول

سى و يكم - عكس و تبديل و آن عبارتست از آنكه در كلام جز ويرا مقدم