نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٩

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

سَعِيدٌ فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ الاية أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ الايه هم از اين قبيل است و از پارسى :

آنكه ترا بند كرد بنده‌ات را نيز * كرده است در بند نه پديد نه پنهان

بند تو از آهنست و بند من از غم * بند تو بر پاى و بند بنده‌ات بر جان

هفدهم - ايهام و آن عبارتست از آنكه لفظى به كار دارند كه آن را دو معنى يا زياده باشد يكى قريب و ديگرى غريب و مراد متكلم آن معنى باشد چنان كه :

الرحمن على العرش استوى و از نظم .

اذا صدق الجّد افترى العمّ للفتى * فضايل لا تخفى و ان كذب الخال

و از پارسى :

پيوسته كسى خوش نبود در عالم * جز ابروى يار من كه پيوسته خوشست

هيجدهم - اعتراض كه آن را حشو خوانند و آن عبارتست از چيزى در ميان سخن درج كنند كه سخن بدون آن تمام شود و آن بسه قسمست حشو مليح چنان كه فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي و از نظم چنان كه :

و انّ الباخلين و انت منهم * راوك تعلموا منك المطالا

كه انت منهم حشو است و بغايت مليح و از پارسى صاحب اعظم سعيد غياث الدين طاب مثواه گفت :

اگرم بدست افتد اثرى ز خاك پايت * ندهم ( بخاكپاى تو ) به آب زندگانى

و چنان كه :

در محنت اينزمانه بىبنياد * ( دور از تو ) چنانم كه بد انديش تو باد

حشو قبيح چنان كه

و اورثنى تكلّمه صداع الرّأس و القلقا

چه ذكر رأس حشو است و به غايت مستكره . و حشو متوسط چنان كه مؤلف راست

توئى در حسن اى دلبر * سبق برده ز ماه و خور

، كه اينجا اى دلبر حشو است .

نوزدهم - تاكيد المدح بما يشبه الذم آن را استثناء و رجوع نيز خوانند چنان كه

هو البحر الّا انّه البحر زاخرا * سوى انّه الضرغام لكنّه الوبل