نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٨

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

جزو باشد يا بيشتر و بعد از آن با هر جزوى از آن آنچه خواهند اضافه كنند چنان كه

اديبان فى بلخ لا ياكلان * اذا صحبا المرء غير الكبد

فهذا طويل كظلّ القناة * و هذا قصير كظلّ الوتد

و از پارسى چنان كه :

رخان و عارض و زلفين آن بت دلبر * يكى گل است و دوم سوسن و سيم عنبر

چهاردهم - جمع با تفريق و آن عبارتست از آنكه دو چيز را جمع كنند در تشبيه به يكچيز و باز ميان ايشان جدائى افكنند به دو صفت متغاير چنان كه

قد اسودّ كالمسك صدغا * و قد طاب كالمسك خلقا

و از پارسى :

من و تو هر دو از گل زرديم * چه من از رنگم و تو از بوئى

پانزدهم - جمع با تقسيم و آن عبارتست از آنكه اول چيزها را در يك حكم جمع كنند و بعد از آن قسمت كنند چنان كه :

الدّهر معتذر و السّيف منتظر * و ارضهم لك مصطاف « 1 » و مرتبع

للسّبى ما نكحوا و القتل ما ولدوا * و النهب ما جمعوا و النّار ما زرعوا

چه در بيت اول ارض عدو را به آنچه درو باشد خالص از براى ممدوح جمع كرد و در بيت دوم تقسيم آن كرد .

و از پارسى دو بيت :

دو چيز را حركاتش همى دو چيز دهد * علوم را درجات و نجوم را احكام

شانزدهم - جمع با تفريق و تقسيم چنان كه

فكا النار ضوء و كالنّار حرّا * محيّا حبيبى و حرقة بالى

فذلك من ضوئه فى اختيال * و هذا لحرقته فى اختلال

و آنچه حقتعالى فرموده يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ

( 1 ) مصطاف جاى گذرانيدن تابستان است و مرتبع جاى گذراندن بهار