نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٦

فن هشتم از مقاله اولى از قسم اول از كتاب نفايس الفنون علم بديع

و چنان كه شعر :

فرو رفت و بر رفت روز نبرد * بماهى نم خون و بر ماه گرد

هشتم تفسير و آن دو قسمست يكى جلى و آن عبارتست از آنكه لفظى ذكر كنند مبهم چنان كه بتفسير محتاج بود پس وقت تفسير او همان لفظ را باز آرند چنان كه :

ليث و غيث فغيث حين تسئله * عرفا و ليث لدى الهيجاء ضرغام

و از پارسى چنان كه :

يا ببندد يا گشايد يا ستاند يا دهد * تا جهان بر پاى باشد شاه را اين باد كار

آنچه بندد پاى دشمن و آنچه بگشايد حصار * آنچه بستاند ولايت آنچه بدهد خواسته

و دوّم خفى و آن عبارتست از آنكه لفظ مبهم را كه محتاج بود بتفسير ذكر نكند چنان كه :

ثلثة تشرق الدّنيا ببهجتها * شمس الضّحى و ابو اسحق و القمر

و از پارسى چنان كه :

جگر و جان و چشم و چهر منست * در غم عشق آن بت فرخار

هم بدل رنجه هم بتن رنجور * هم به خون غرقه هم به زخم افكار

و اين صفت را تتميم و تزيين نيز خوانند .

نهم تعديد و آن عبارتست از آنكه عددى چند از اسماء مفرده بر سياق واحد بيارند چنان كه .

الخيل و الليل و البيداء تعرفنى * و الطعن و الضّرب و القرطاس و القلم

و از پارسى چنان كه :

اسب و كمر و تيغ به دو گيرد قيمت * تخت و سپه و تاج به دو يابد مقدار

و از نثر چنان كه گويند بنده را تن و جان و خانمان و مال و زن و فرزند و خويش و پيوند فداى خداوند است و اين صفت را سياقة الاعداد نيز خوانند

دهم - تنسيق صفات و آن عبارتست از آنكه چيزيرا به چند نام يا چند صفت بر توالى ياد كنند چنان كه حقتعالى فرمود هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ