نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٩

فن ششم از كتاب نفايس الفنون علم معانى

فرمود در قصه رسل عيسى كه با اهل انطاكيه فرستاد اذ ارسلنا اليهم اثنين فكذبوهما فعززنا بثالث فقالوا انا اليكم لمرسلون مؤكد به انّ جهت آنكه ايشان را متردد و متحير پنداشتند و چون آن قوم ايشان را انكار كردند و گفتند :

ما انزل الرحمن من شيىء ان انتم الا تكذبون ايشان گفتند ربنا يعلم انا اليكم لمرسلون مؤكد بمشابه قسم و إن و لام ، و گويند ابو اسحق الكندى با مبرد گفت در كلمات عرب زيادهء بلا فايده بسيار است چه ايشان گويند زيد قائم و ان زيدا قايم و ان زيد القائم و معنى همه اخبار است از قيام زيد ، مبرد منع او كرد از آن و گفت معنى هر يك مخالف آن ديگر است چه معنى تركيب اول اخبار است از قيام زيد و معنى دوم جواب است از سؤال سايل و معنى سيم جوابست از انكار منكر .

فصل دوم - در اعتبارات راجعه با مسند اليه .

اما حالتى كه اقتضا ترك مسند اليه كند وقتى بود كه سامع مستحضر او باشد و داند كه متكلم باخبار قصد آن مسند اليه دارد ، و ترك راجح باشد بواسطه ضيق مقام ، يا احتراز از عبث ، يا اعتماد بر آنكه شهادت عقل قوىتر است ، يا بنابر آنكه در ترك آن تطهير لسان خود كند از ذكر آن ، يا تطهير او كند از لسان خود ، يا قصد او عدم تصريح باشد بذكر آن تا اگر محتاج شود بانكار تواند گفتن كه مراد من آن نبود ، يا خود خبر بحقيقت صلاحيت نداشته باشد الا او را چنان كه خالق لما يشا و فاعل لما يريد و غير آن ،

و حالتى كه اقتضاء اثبات مسند اليه كند وقتى بود كه نسبت خبر با عموم اشخاص يكسان بود و مراد متكلم تخصيص باشد همچو زيد جاء و چنان كه ( النفس راغبة اذا رغبتها و اذا ترد الى قليل تقنع ) يا بنا بر احتياط و عدم اعتماد بقراين خواهد بود ، يا بنا بر آنكه اصل در مسند اليه آنست كه مذكور بود ، يا مراد زيادتى ايضاح و تقرير بود يا در ذكر تعظيم او باشد چنان كه الامير جاء ، يا اهانت او بود چنان كه اللص ذهب يا در ذكر آن تبرك و تيمن يا استلذاذ او بود ، چنان كه مومن گويد اللّه خالق كل شى و رازق كل حى يا اصغاء سامع مطلوب بود ، و حينئذ خواهد بسط